شهداراگنايزيشن از همان آغاز كار بر اين باور بوده است كه برنامه ها و كارهاي كوتاه مدت و مقطعي در نهايت به چاره اساسي كر نمي انجاميد بلكه بيشتر جنبه تبليغاتي دارد بنابراين شهداارگنايزشن بر تمركز روي رفع نياز هاي اساسي با رويكرد اجراري برنامه هاي دراز مدت و بنيادي متكي بوده است . مصلاٌ از ديد شهدا ارگنايزيشن ، توزيع بسكويت براي شاگردان مكتبي كه ساختمان و معلم مسكلي ندارند ، يك كار خوب و يك عمل خير است اما هرگز به چاره اساسي كار منجر نمي شود. يا مثلاً اگر قريه اي همزمان به تعمير مكتب و پلي براي عبور از رودخانه نياز داشته از ديد شهداارگنايزيشن اعمار ساختمان مكتب اساساي تر و مهم تر بوده است .
البته با ذكر اين نكته كه شهداارگنايزشن اعمار ساختمان مكتب اساسي تر و مهم تر بوده است. البته با ذكر اين نكته كه شهداالگنايزيشن خود نيز در مواردي به كارها و برنامه هاي مقطعي دست زده است و به نهادهاي خيريه ديگر كه چنين اقدامات خيري را انجام داده اند به همان اندازه قدر مي نهد كه به كارها و برنامه هاي خود اما قصد ما از اين توضيح اين بود كه تعليم و تربيه براي شهداارگنايزيشن همواره يك نياز اساسي و درجه اول بوده است و همواره سعي شده بيشتر در اين عرصه كار شود.
شهداارگنايزشن از همان بدو تاسيس به تعليم وتربيه نگاه دوبعدي داشت. يعني از يك طرف به تعليم و تربيه ، بعنوان اساسي ترين نياز مي ديد كه كسي به فكر رفع آن نبود چون دولت هاي وقت در مناطق مركزي تسلط نداشتند و گررهها مخالف دولت نيز بيشتر روي برنام هاي نظامي براي سقوط دولت و بيرون راندن روسها از افغانستان متمركز بودند. از سوي ديگر شهدا ارگنايزيشن كار در زمينه تعليم و تربيه را كار براي توسعه در افغانستان مي دانست . زيرا اگر نگوييم محال است حداقلا مي توان گفت خيلي دشوار است كه بدون دانش محمل توسعه را وارد جامعه اي كرد. روشن است كه دانش و آگاهي عنصر مهم توسعه است و به هر ميزاني كه دانش عصر ،همگاني شود به همان اندازه جامعه حد اقل براي پذيرش توسعه و برنامه هاي كلان توسعه آماده مي شود . موسيسان شهداارگنايزيشن بخوبي به ياد داشتند كه مردم وقتي يك ولسوالي را از كنترول دولت خارج مي كردند، همه تاسيسات ولسوالي را ويران مي كردند ، حتي شفاخانه و مكتب آن را . البته اين امر دلايلي ديگر نيز داشت كه ما در آغاز از آن ياد كرديم ولي بدون شك يكي از دلايل اساسي چنين اقداماتي عدم بر خورداري مرد م از دانش و اگاهي بود.
علم سياست بلاخره ثابت كرده است كه دانش و آگاهي منابع قدرت اند و جوامع بي دانش و نا آگه نا توان هستند . جامعه افغانستان در كل و هزاره جات بخصوص شاهد كمترين كار در عرصه همگاني شده دانش و اگاهي در طول تاريخش بوده است. در اين ميان وقتي نوبت به زنان و دختران افغانستان مي رسد ، اين محروميت دو برابر مي شود زنان افغانستان كمترين دسترسي را به دانش داشته اند ودر سالهاي آغاز كار شهدا در هزاره حات ،حتي برخي از خانواده ها معتقد به اين بودند كه دختران و زنان اصلا نيازي به آموختن و ياد گرفتن و رفتن به مكتب ندارند. اگر قريه اي همزمان به تعمير مكتب ،و پلي براي عبور از رودخانه نياز داشته از ديد شهدا ارگنايزيشن اعمار ساختمان مكتب اساس تر و مهم تر بوده است.

تمویل کننده گان بخش تعلیم و تربیه (سال 2007 )

شهدا ارگنایزیشن تمرکز بیشتر روی آموزش دختران دارد

ستم مضاعف برزنان و محروم كرد ن آنان ا ازاموزش و ياد گرفتن ، جامعه را به شدت نا متوازن و نا متعادل كرده بود بگونه اي كه ادامه چنين وضعيتي نه تنها براي توسعه و رشد كه براي يك زندگي عادي نيز رنج آور بود.با درك اين مساله ، آموزش به پرورش دختران و زنان براي شهداارگنايزيشن ، يك مساله حياتي و استراتيژيك بود . اما شايد باور نكردني باشد كه مسوولان شهداارگنايزيشن در مواردي حتي نمي تواستند اين نيت مهم و استراتيژيك خود را بصورت صريح با مردم مطرح كنند. چون دست زدن به تابوها همواره دشوار و در مواردي حتي خطرناك است و دعوت عام دادن به زنان و دختران براي آموزش در آن سالهاي مساوي به كفر و الخاد بود. از اين رو شهداارگنايزيشن با علم به اين مشكلات در بسيار مناطق ابتدا از ايجاد مكاتب پسرانه شروع كرد و كم- كم در كنار آن زمينه را براي دختران نيز مساعد ساخت. بدون مبالغه مي توان گفت اگر حكايت ايجاد هر مكتب دخترانه در سالهاي اول را روايت كنيم اين گزارش تبديل به صد من مثنوي مي شود كه نه شما را حوصله خواندن آن است و نه ما را توان يا آوري و نوشتنش . اما مسلما هنوز حافظه جمعي افغانها فراموش نكرده است كه پدران و حتي مادران و در بسيار مناطق حتي هيچ پدر و مادري حاضر به فراهم آور تسهيلات برا آموزش دختران شان نبودند. از اين كه بگذريم حتي در مواردي وقتي شهداارگنايزيشن شرايط را براي آموزش دختران فراهم مي كرد ده ها عامل ديگر در درون و بيرون خانه براي محروم كردن دختران و زنان از آموزش وجود داشت . بعد از احداث هر مكتب پسرانه در هر منطقه شهداارگنايزيشن در پي اين بود كه هر چه زود تر بتواند مكتب دخترانه آن محل را نيز فعال كند اما فراهم آوري چنين شرايطي در برخي موارد ماه ها و گاهي حتي سالها طول مي كشيد . اما مسوولان شهداارگنايزيشن هرگز از سعي براي فراهم كردن زمينه اموزش و پرورش براي دختران خسته نشدند و امروز ثمره آن براي مردم روشن است ، هم اكنون مناطق مركزي افغانستان كه زماني حتي مردان آن از سواد ابتدايي محروم بودند، صدها دختر در ليليه دانشگاه كابل و ديگر دانشگاه هاي كشور دارد كه مشغول آموزش دروه هاي ليسانس شان هستند.
خانوده هاي اكنون به اين نتيجه رسيده اند كه به دختران جوان شان اجازه دهند كه بخاطر درس و تحصيل چهار سال از خانواده هايشان دور باشند و در ليليه زندگي كنند. توجه به تعليم و تربيه دختران تاثيري مستقيمي بر خانواده وذهنيت سنتي جامعه داشت ، بسيار از بور هاي متداول در مورد زنان را تغيير داد بدون شك ختي خود زنان باور داشتند كه موجودات درجه دوم هستند و زمينه و نيازي براي دخالت آنها در امور بيرون از خانه وجود ندراد . تصميم در مورد سر نوشت خانواده ، قريه و بلاخره سر نوشت كشور در دست مردان .مربوط به آنها ست . اما انتخابات رياست جمهوري و همچنين انتخابات پارلماني نشان داد كه زنان مناطق مركزي تغيير كرده اند ، بر اساس آماري كه كميته انتخابات منتشر كرد ،در هر دو انتخابات زنان مناطق مركزي بالاترين سطح مشاركت در انتخابات را از آن خود كردند . يعني حالا زنان در اين مناطق باور دارند كه مشاركت در تصميم گروهاي بزرگ سياسي و ملي حق آنها است. آمار نشان مي دهد كه در مناطق مركزي شركت زنان در انتخابات بيشتر از 50 درصد يعني بيش از مردان بوده است و يكي از دلايل اساسي اين تغيير ذهنيت موجوديت تعداد زياد مكاتب دخترانه در 20 سال گذشته در مناطق مركزي بوده است و حالا به جرات مي توان گفت هزاره جات كمتر خانه اي را مي توان يافت كه دختر با سوادي در آن نباشد.
اگر چه شهداارگنايزيشن هر گز به خود حق نمي دهد كه همه اي اين امتيازات را به پاي خود بنويسد ، بدون شك تغييرات رونما شده در جامعه كنوني افغانستان و بخصوص مناطق مركزي اين كشور ، معلول دهها علت است. گذشته از اين در كنارشهداارگنايزيشن چنديدن نهاد ديگر افغاني و خارجي نيز در هزاره جات و در عرصه تعليم و تربيه كار كرده اند اما آنچه ما مي خواهيم بگوييم اين است كه : يكي تعليم و تربيه براي شهداارگنايزيشن پيشتاز كار در عرصه تعليم و تربيه در محروم ترين مناطق افغانستان يعني مناطق مركزي بوده است و برنامه هاي اين نهاد در عرصه تعليم تربيه استراتيژيك و بلند مدت بوده است . هم اكنون شهداارگنايزيشن ده ها بابا مكتب را كه تعمير آن بصورت اساس اعمار شده است ، به وزارت محترم معارف تحول داده كه بعد از اين نيز سالهاي سال مي تواند محلي براي تربيت و آموزش فرزندان وطن باشد. شهدا ارگنايزيشن كار در عرصه آموزش و پرورش را نيز مانند ديگر برنامه هايش در ميان مهاجران آغاز كرد اما به محض فراهم شدن شرايط كار و يافتن امكانات لازم كار در عرصه تعليم تربيه در داخل نيز آغاز شد كه شرح اين فعاليت ها را مي توانيد در همين بخش بخوانيد.

لیسه آریانا:

این لیسه به کمک Oxfam در سال 1990 میلادی برای دختران مهاجر افغان در شهر کویته ایجاد شد و تا اکنون هم فعال است و پیش از یکهزار و یکصد نفر شاگرد دارد. لیسه آریانا از نخستین مراکز آموزشی برای دختران مهاجر افغان در شهر کویته بود. این لیسه تا اکنون شش دوره از صنف دوازدهم فارغ داده است که اکثریت آنها شامل دانشگاه کابل و دیگر نهادهای تحصیلات عالی شده اند. لیسه آریانا در کویته این افتخار را دارد که چندین مدال افتخار را از سوی وزارت معارف افغانستان و اتحادیه معلمین شهر کویته دریافت کرده و در چندین نوبت در قطار یکی از بهترین لیسه های مهاجرین افغان در پاکستان به حساب آمده است.

لیسه رابعه بلخی:

این لیسه در سال 1997 میلادی در منطقه علی آباد شهر کویته برای دختران مهاجر ایجاد شد که تا هنوز فعال است و بیش از 1500 نفر شاگرد دارد. این لیسه نیز از جمله بهترین لیسه های مهاجرین در پاکستان شناخته شده است.

شبانه رابعه بلخی:

شماری از کودکان افغانهای مهاجر در پاکستان بدلیل فقر شدید که خانواده ها به آن دچارند از سوی پدران و مادران شان به کار گماشته می شوند که بیشتر آنها قالین بافی می کنند. این کودکان کار گر نمی توانستند در جریان روز به مکتب بروند ، از این رو بسیاری از آنها از دسترسی به آموزش و پرورش محروم بودند. شهدا ارگنایزیشن با درک این مشکل بخش شبانه را در مکتب رابعه بلخی ایجاد کرد تا کودکان که اکثرشان مربوط به فقیرترین خانواده ها بودند از دسترسی به آموزش محروم نشوند.

لیسه عبدالغفور سلطانی :

نام قدیمی این لیسه سلطان مودود بود و این لیسه یکی از قدیمی ترین لیسه های جاغوری است که در سال 1358 در اثر بمباران جنگینده های روسی ویران شده بود . شهد ا ارگنایزیشن در سال 1991 میلادی تصمیم گرفت این لیسه را دوباره بسازد. ویرانی در حد بود که امکان بازسازی نداشت و باید همه چیز از نو بنا می شد ، طرح نوی لازم بود تا در آن انداخته شود و چنین شد. تعمیر 22 اتاقه لیسه با شکل و معماری جدید قر برافراشت و این بار نام آن نیز تغییر کرد و بنام استاد عبدالغفور سلطانی یکی از چهره های فعال فکری – فرهنگی که خود قربانی رژیم استبدادی حفیظ الله امین شده بود ، نامگذاری شد. در آن سال که شهدا ارگنایزیشن با اعمار مجدد لیسه به خاک یکسان شده ، سعی میکرد تلاش خود را برای فردای بهتر گسترش دهد و بستری را برای آموزش و پرورش کودکان گرفتار آمده در کام جنگ فراهم کند. هزاره جات و از جمله جاغوری سال های پر از طلاطم و غوغایی را پشت سر می گذشت و جنگهای میان گروهی میان احزاب مسقتر در محل به شدت جریان داشت. شهدا ارگنایزیشن بعد از اعمار تعمیر لیسه آنرا رسمآ فعال کرد و پرداخت حقوق معلمان و کارمندان آنرا نیز رسمآ به عهده گرفت. تا اکنون 1241 هزار و دوصد چهل و یک نفر از این لیسه فارغ شده و جذب دانشگاه ها و دیگر نهادهای تحصیلات عالی شده است. این لیسه در حال حاضر 3047 سه هزارو چهل و هفت نفر شاگرد دارد.

لیسه نسوان شهدا:

قبلأ یاد آور شدیم که توجه به آموزش دختران از برنامه های اساسی شهدا ارگنایزیشن بوده است. زیرا آنگونه که ذکرشد ، زنان از یک طرف سال های سال با ستم و محرومیت مضاعف مواجه بوده اند و از سوی دیگر رشد زنان در واقع منجر به توازن وتعادل جامعه شده و در نهایت حرکت به سوی مدارج ترقی و توسعه را آسان تر می کند. براساس همین برنامه بود که لیسه نسوان شهدا در سال 1370 خورشیدی در جاغوری تهدا ب گذاری شد. این که با چه خون جگر؟ بماند چون واقعآ مجال گفتن و یاد آوری آن رنجها نیست. نسوان شهدا ابتدا در چهار صنف تشکیل شد و حالا دو تعمیر دارد که یکی 14 اتاقه و دیگری 20 اتاقه. روزهای اول دختران کوچک با هزار ترس و لرز از این گوشه و آن گوشه به این مکتب می آمدند و هنوز بسیاری از آنها شاید خود هم باور نداشتند که تحصیل و مکتب رفتن برای دختران و زنان چه نیاز است و در کجای زندگی به درد آنها می خورد. شماری از پدران و مادران هنوز برای فرستادن دختران شان به مکتب عصری و سرکاری دل نا دل بودند. در سال های 76-77 و 78 خورشیدی که مصادف با تسلط طالبان بر جاغوری بود و مکاتب دخترانه در سراسر افغانستان بشمول کابل تعطیل شده بود ، شاگردان نسوان شهدا به دورۀ لیسه رسیده بودند. مردم محل یعنی همان پدران و مادران که چند سال قبل به تعلیم و تربیه دخترانشان اهمیت چندان قائیل نبودند، با طالبان وارد معامله شدند ، و صدها هزار کلدار پاکستانی را جمع آوری کردند و به طالبان به عنوان رشوه دادند. در عوض از آنها خواستند که کار به مکاتب دختران نداشته باشند. بسیار جالب است که لیسه نسوان شهدا ارگنایزیشن برای اولین بار در سال 1378 خورشیدی یعنی زمان طالبان فارغ داد. شهدا می تواند با کمال افتخار بگوید که اکثر مکاتب دخترانه که از سوی این نهاد تمویل می شدند در زمان طالبا ن به صورت رسمی ویا غیر رسمی فعال بودند. و معاش معلمان و قرطاسیه مورد ضرورت مکاتب را بصورت منظم می رساند. لیسه نسوان شهدا در جاغوری در حال حاضر 3262 نفر شاگرد دارد.

لیسه همایون شهید در کابل:

این لیسه در دشت برچی در غرب کابل موقعیت دارد ، این لیسه تعمیر نداشت و شاگردانش دریک حولی کوچک مشغول آموزش بودند . ابتدا برای تعمیر این لیسه زمین خریده شد و بعد ساختمان آنرا که دارای 20 اتاق درسی است بنا شد. ساختمان لیسه همایون شهید بصورت پخته و اساسی اعمار شده و به وزارت معارف تحویل داده شد. در کنار این لیسه ، شهدا ارگنایزیشن ساختمان 8 اتاقه دیگر را نیز در منطقه کاکور شهر کابل ساخت.

لیسه نسوان مرکز یکاولنگ:

لیسه نسوان مرکز یکاولنگ در سال 2003 میلادی تعمیر مشخصی نداشت ، شاگردان این مکتب گاهی در مسجد ، گاهی در خیمه و زمانی هم در خانه های شخصی به درس هایشان ادامه می دادند . در سال 2003 میلادی شهدا ارگنایزیشن سنگ تهداب یک ساختمان 14 اتاقه را گذاشت که بصورت پخته و اساسی اعمار شد. اگرچه تعمیر این مکتب در سال 2003 میلادی ساخته شد اما شهدا ارگنایزیشن از سال 1997 میلادی به بعد با این مکتب همکاری داشته است.

لیسه نسوان مرکز ولایت بامیان:

مرکز ولایات بامیان که یکی از ولایات مشهور افغانستان است تا سال 2002 میلادی مکتب دخترانش تعمیر نداشت. دختر مرکز این ولایت در تعمیر تصدی گرزندوی ( ادارۀ جهان گردی ) مشغول آموزش بودند. در ماه جون 2002 میلادی شهدا ارگنایزیشن کار ساختن تعمیری را برای دانش آموزان دختر در مرکز بامیان آغاز کرد و بعد از یک سال دختران مرکز ولایت بامیان صاحب یک تعمیر 24 اتاقه شدند. اما مکتب دخترانه بامیان که به صنف هشتم رسیده بود ، چهار نفر معلم داشت ، شهدا ارگنایزیشن با اداره مکتب همکاری نمود و بعد از یک ماه تعداد معلمان این مکتب به هفده نفر رسید. تال سال 2005 میلادی این مکتب زیر پوشش شهدا ارگنایزیشن بود. در آن زمان این مکتب 1390 نفر شاگرد و 30 نفر معلم و کارمند اداری داشت. در همین سال شهدا ارگنایزیشن کتابخانۀ نیز برای این مکتب ساخت. این کتابخانه 600 جلد کتاب ، میز مطالعه و قفسه کتاب دارد. شهدا ارگنایزیشن یک کودکستان نیز برای این مکتب ساخت، این کودکستان توسط یک معلم اداره می شود و تا هنوز زیر پوشش شهدا ارگنایزشن است اما لیسه نسوان در سال 2006 میلادی به وزارت محترم معارف تحویل داده شد.